Απόσπασμα από το «Εγχειρίδιον»
Κεφάλαιο Ε
Τα πράγματα δεν ταράζουν τους ανθρώπους, αλλά η άποψη που κάποιοι έχουν για τα πράγματα. Όταν λοιπόν βρίσκουμε εμπόδια, ταραζόμαστε, η λυπόμαστε δεν πρέπει να κατηγορούμε κανέναν άλλον παρά μόνο τους εαυτούς μας.
Ο απαίδευτος άνθρωπος όταν πέσει σε δυστυχία, κατηγορεί τους άλλους.
Ο μορφωμένος όμως δεν κατηγορεί ούτε τους άλλους ούτε τον εαυτό του.

Ο Μύθος του σπηλαίου του Πλάτωνα

«Ο μύθος αυτός διηγείται πως σε ένα σπήλαιο, κάτω από τη γη, βρίσκονται άνθρωποι αλυσοδεμένοι με τέτοιο τρόπο, ώστε να μπορούν να δουν μόνο το τοίχο απέναντί τους. Δεν μπορούν να κοιτάξουν ούτε δεξιά ούτε αριστερά. Πίσω τους υπάρχει αναμμένη μια φωτιά. Έτσι οτιδήποτε εκδηλώνεται πίσω από τη πλάτη τους, αναπαριστάνεται ως σκιά στο μπροστινό τους τοίχο. Επειδή οι άνθρωποι αυτοί σε ολόκληρη τη ζωή τους, τα μόνα πράγματα που έχουν δει είναι οι σκιές των πραγμάτων, έχουν την εντύπωση ότι οι σκιές που βλέπουν πάνω στον τοίχο είναι τα ίδια τα πράγματα. Εάν κάποιος από τους αλυσοδεμένους ανθρώπους του σπηλαίου, κατορθώσει να απελευθερωθεί, να βγει από τη σπηλιά και να ανέβει πάνω στη γη και δει πλέον τα πράγματα κάτω από το φως του ήλιου, θα καταλάβει την πλάνη στην οποία ζούσε όσο ήταν μέσα στη σπηλιά. Θα αντιληφθεί ότι οι σύντροφοί του, που εξακολουθούν να ζουν μέσα στην σπηλιά, ζουν βυθισμένοι μέσα στις ψευδαισθήσεις.»

Η αλληγορία του σπηλαίου, όπως περιγράφεται στο έβδομο κεφάλαιο της ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ, παραμένει επίκαιρη και στην εποχή μας, όπου οι άνθρωποι λόγω άγνοιας ζουν σε ψευδαισθήσεις και αυταπάτες και δεν μπορούν να γνωρίσουν την αλήθεια γιατί τους εμποδίζουν τα δεσμά των αισθήσεων αλλά και τα δεσμά των εξουσιαστών που χειραγωγούν τις αισθήσεις τους, ώστε να αντιλαμβάνονται μόνο την πραγματικότητα όπως την καθορίζουν εκείνοι.
Το ότι οι φυλακισμένοι, ωστόσο μπορούν να δουν μόνο τις σκιές αυτές, δεν σημαίνει ότι ο υπαρκτός κόσμος περιορίζεται μόνο μέσα στο σπήλαιο. Αν κάποιοι καταφέρουν να λυθούν από τις αλυσίδες τους και βγουν από το σκοτάδι του σπηλαίου στο φως, θα τυφλωθούν από τη λάμψη και θα θελήσουν να επιστρέψουν πίσω. Αν ωστόσο, συνηθίσουν το φως, θα δουν καθαρά τον Ήλιο, που συμβολίζει το Αγαθό και θα καταλάβουν ότι όσα έβλεπαν μέσα στο σπήλαιο ήταν ψευδαισθήσεις. Ίσως σκεφτούν να επιστρέψουν πίσω, νιώθοντας λύπη για τους φυλακισμένους συντρόφους τους. Πίσω όμως στο σπήλαιο δεν θα μπορέσουν να συνηθίσουν το σκοτάδι και προσπαθώντας να διδάξουν στους υπόλοιπους την αλήθεια ίσως δεχτούν το μίσος και την αντίδρασή τους.
Κατά τον Πλάτωνα, ο απελευθερωτής δεσμώτης, είναι ο φιλόσοφος, ο οποίος βλέπει τα ίδια τα όντα, τις ιδέες και όχι τα είδωλά τους. Οι αλυσοδεμένοι σύντροφοί του είναι οι κοινοί άνθρωποι που έχοντας εθιστεί στις απατηλές παραστάσεις των πραγμάτων, ζουν χωρίς να το ξέρουν μέσα στο ψέμα. Πάντα βέβαια για τον Πλάτωνα υπάρχει η δυνατότητα απεμπλοκής των αλυσοδεμένων ανθρώπων από τις πλάνες τους. Για να το πετύχουν αυτό χρειάζεται να αποδεσμευτούν από τις αλυσίδες τους που συμβολίζουν την προσκόλληση στις αισθήσεις τους, την παθητική παρατήρηση των συμβάντων, την άγνοια και την πλάνη. Αντί για τις αισθήσεις τους θα πρέπει να εμπιστευτούν το νου τους. Οι άνθρωποι αυτοί είναι οι φιλόσοφοι και οι «πεπαιδευμένοι» που η παιδεία τους δείχνει τον τρόπο για να ξεφύγουν από τη μοίρα των δεσμωτών της σπηλιάς.
Η ανάβαση στον κόσμο του φωτός συνιστά μια πορεία, η οποία ξεκινώντας από μια αρνητική γνώση, τη γνώση «του τι δεν είναι», καταλήγει στην αυτογνωσία και την κοσμογνωσία.
Ο εγωκεντρισμός, η επιθυμία για αποκτήματα και εξουσία, η προσκόλληση στις σωματικές ανάγκες, ο ατομικισμός, η απληστία, η αδιαφορία και η έλλειψη σεβασμού προς τους άλλους ανθρώπους, τη φύση και τα ζώα, είναι αποτελέσματα των ψευδαισθήσεων της ξεχωριστότητας και της μοναδικής ύπαρξής μας ως υλικά σώματα.
Σε αντίθεση, είναι η απελευθέρωση από τις ψευδαισθήσεις του «εγώ», από τους προγραμματισμούς και τις λανθασμένες πεποιθήσεις, πέρα από δόγματα και θρησκείες που οδηγεί στην επίγνωση του μεγαλείου της ύπαρξής μας, ως αιώνια Θεϊκή Συνειδητότητα, έκφραση του «Όλον», της Υπέρτατης Πραγματικότητας που συντηρεί όλη τη Δημιουργία. Είναι αυτή η επίγνωση που μας οδηγεί στο Αληθινό Φως της απεριόριστης Εσωτερικής μας Άξίας, Δύναμης, Ασφάλειας, Ελευθερίας, Αγάπης και Ευδαιμονίας.
Στην καθημερινότητά μας, ο «κόσμος του σπηλαίου» είναι τόσο δεδομένος, ώστε να μη γεννά την παραμικρή αμφιβολία για το αν είναι αληθινός. Άλλωστε και στη δική μας πραγματικότητα δεδομένα και αληθινά θεωρούνται μόνο όσα δείχνουν τα ΜΜΕ, όσα μάθαμε στο σχολείο, όσα αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας, όσες επιθυμίες απορρέουν από τις σωματικές μας ανάγκες αλλά και τις ανάγκες του υπέρμετρου «εγώ» μας, με αποτέλεσμα όλα αυτά να έχουν οδηγήσει τον άνθρωπο στη ψευδαίσθηση πως είναι μόνος του και πως ο μόνος τρόπος για να επιβιώσει είναι εις βάρος των άλλων και της φύσης.

Οι ομοιότητες με την ταινία Μatrix
O πυρήνας του μύθου του σπηλαίου προτάθηκε σε σύγχρονη εκδοχή, στην ταινία «The Matrix» (1991), περιγράφοντας την σύγχρονη κατάσταση της ανθρωπότητας, όπου οι άνθρωποι ζουν σε ένα κόσμο εικονικής πραγματικότητας, που δημιουργήθηκε και συντηρείται από νοήμονες μηχανές προκειμένου να κατευνάσει, να υποτάξει και να εκμεταλλευτεί τον ανίδεο ανθρώπινο πληθυσμό.

Περισσότερα Άρθρα...

Περισσότερα Άρθρα...

Related Articles
Στοχαστές-Φιλόσοφοι
  • 01/27/2015
  • By Melina

Σωκράτης, Έλληνας φιλόσοφος 470 π.Χ. - 399 π.Χ.

«Ο ορισμός του μορφωμένου ανθρώπου» Όταν ρωτήθηκε ο Σωκράτης για να δώσει τον ορισμό του μορφωμένου ανθρώπου, δεν ανέφερε τίποτα για την συσσώρευση γνώσεων.Η μόρφωση είπε είναι θέμα συμπεριφοράς. Ποιους ανθρώπους λοιπόν...